Theater houdt je een spiegel voor. Het nodigt je uit om met een verfrissende blik te kijken naar jezelf, de wereld en alle ongeschreven maatschappelijke kaders die we veel te snel als ‘normaal’ beschouwen. Zeker wanneer je naar een voorstelling kijkt die je verwachtingen compleet op z’n kop zet en je dwingt om echt even anders te denken.
Het is alweer een tijd geleden dat ik bij de première was van de ‘met zes sterren op een schaal van vijf’ jubelend ontvangen musical De stoornis van mijn leven van Alex Klaassen. De musical toont de scheve verhouding tussen twee broers, waarvan er één — Alex Klaassen in de rol van Jasper — op het autismespectrum zit. Jasper is een raszuivere musicalfanaat. Hij houdt enorm van de voorspelbare structuur van een musical en vindt het geweldig dat deze show over hem gaat. Maar na driekwart van de voorstelling beseft hij iets cruciaals: deze musical gaat eigenlijk over zijn neurotypische broer. Een broer die met de allerbeste bedoelingen constant uit de toon valt door te bepalen hoe het hoort en die denkt beter te weten wat goed is voor Jasper.
Die broer vindt namelijk van alles over Jaspers leven. Hij vindt dat hij een ‘normale’ baan moet hebben, een relatie moet zoeken en moet voldoen aan de maatschappelijke normen. Terwijl Jasper zelf? Die is in zijn eigen wereld, met zijn eigen vrienden, fascinaties en passies, gewoon ontzettend gelukkig.
In De stoornis van mijn leven worden allerlei aspecten van autisme op een hele mooie, gelaagde manier ten tonele gebracht. Daardoor kan het publiek ervaren dat het spectrum niet een strak lijntje is waarop je al dan niet ‘hoog’ of ‘laag’ scoort, maar een uiterst gevarieerde en complexe mix van uitdagingen en bijzonderheden. Omdat die mix bij ieder kind zo uniek is, helpt het enorm om daar de juiste woorden aan te kunnen geven. Ik ben dan ook pro label. Als je weet waar je mee te maken hebt—of dat nu autisme, ADHD of iets anders is—vallen de puzzelstukjes eindelijk op hun plek. Een diagnose geeft inzicht, herkenning, handvatten en rust. Maar waar ik wél moeite mee heb, is de automatische koppeling aan het woord ‘beperking’. Want als je naar zo’n voorstelling kijkt, vraag je je af: wie is er nu eigenlijk het meest beperkt? Degene die zijn eigen authentieke pad volgt, of de omgeving die krampachtig vasthoudt aan hoe het volgens het boekje ‘hoort’?
Bij InterActing zeg ik heel vaak: ‘Kijk niet naar wat er niet kan, maar naar de mogelijkheden en het talent dat er wél is.’
Augustus is bij InterActing al jaren de maand van onze zomerprogrammering. In de laatste week van de schoolvakantie bieden we onze jongeren op het spectrum een hele gave, creatieve zomerweek aan van stemacteren tot aan sketches bedenken.
Afgelopen donderdag zat ik in de zaal bij een van de eindvoorstellingen, en wat stond daar een prachtige, bonte verzameling jongeren te stralen op het podium! De een droeg vol trots een kattenstaart en kattenoren, de ander een sierlijke rok met een korset. Iedereen mocht er 100% zichzelf zijn.
Aan het begin van zo’n zomerweek is de spanning vaak om te snijden. Iets nieuws beginnen is voor iedereen uitdagend, en voor kinderen en jongeren op het spectrum—én hun ouders—is die drempel soms extra hoog. Ouders vragen zich bezorgd af hoe het zal gaan, en jongeren twijfelen op de eerste dag soms of ze überhaupt wel terug willen komen.
Een van de moeders verwoordde die spanning en de ontlading na afloop zo mooi:
Onze dochter was echt overtuigd dat ze niet vaker ging dan de maandag. Dinsdag sprak ze er niet over, maar ging ze echt niet op donderdag. Woensdag zei ze: ‘de trainer begrijpt ons gewoon’. Een groot compliment. We zijn ontzettend trots dat ze op het toneel stond gister!
Die donderdagmiddag was ik weer geraakt, want op dat podium zag ik geen ‘beperkingen’. Ik zag jongeren die elkaar volstrekt accepteerden, vriendschappen die werden gesloten en een enorme hoeveelheid creativiteit. Natuurlijk kent het leven met autisme uitdagingen en moet er vaak worden bijgestuurd. Maar wanneer we maatschappelijke hokjes loslaten en kijken naar wat iemand gelukkig maakt, zie je dat onze kinderen vaak veel veerkrachtiger en flexibeler zijn dan de wereld om hen heen denkt.
Theater houdt ons niet alleen die spiegel voor, het is bovenal de plek waar je vol vertrouwen en zonder barriere het leven kunt oefenen.
Over Saskia Maas
Saskia Maas is medeoprichter en directeur van Stichting InterActing, een theaterschool die jongeren met autisme door middel van improvisatietheater helpt hun sociale flexibiliteit te vergroten. Daarnaast is zij CEO van Boom Chicago (het internationale comedy instituut en theater-venue in Amsterdam) en de oprichter van Falcon Artists (een agency dat zich richt op het managen en ontwikkelen van creatief talent). Als trotse moeder van haar zonen Finn en Aidan (die zelf autisme heeft) combineert zij haar ervaring in de theaterwereld met haar persoonlijke missie om te kijken naar mogelijkheden, talent te ontwikkelen en unieke, bonte breinen te vieren.