Het is 2005. Ik loop naar Kinderopvang Uk de Zon op de Achtergracht in Amsterdam, een minuut of tien wandelen vanaf ons huis in de Utrechtsedwarsstraat. Ik heb die route al talloze keren afgelegd, schuin overstekend over het Frederiksplein, langs de vertrouwde gevels van de stad. Dit is de plek waar onze oudste zoon jarenlang met veel plezier heeft gespeeld. Inmiddels zit hij op de basisschool in de buurt. Nu loop ik diezelfde voor mij ingeslepen route, maar dan voor zijn jongere broertje van inmiddels twee jaar oud.
Het is lente, van dat heerlijke, zachte weer waarbij de stad langzaam ontwaakt. De bomen langs de gracht staan dik in de knop; je weet dat ze binnen een mum van tijd zullen uitbarsten in een spetterend, frisgroen bladerdek. Alles ademt belofte, routine en voorspelbaarheid.
Ik kom binnen bij de opvang en loop de trap op naar de eerste verdieping. Het stralende gezicht van Aidan als hij me in het vizier krijgt, is zoals altijd een heerlijk moment dat de waan van de dag direct naar de achtergrond drukt. Alleen neem ik hem dit keer niet meteen mee naar huis. Een van de pedagogisch medewerkers vraagt of ik heel even apart kan komen zitten. Het zou een kort gesprek worden, maar het bleek een ontmoeting die ons gezinsleven voorgoed op zijn kop zou zetten.
”Heb je even? Ik wil je iets voorleggen,” begint ze voorzichtig. ”We hebben de afgelopen tijd gezien dat Aidan zich anders ontwikkelt dan de andere kinderen van zijn leeftijd.” Er volgen een aantal concrete voorbeelden die hun professionele intuïtie onderschrijven.
Het is gedrag dat mij thuis tot dan toe werkelijk nooit was opgevallen. En waarom zou het ook? Als ouder begrijp je je kind door en door. Je bent zo intens met elkaar verweven dat je feilloos aanvoelt wat hij nodig heeft, nog vóór hij het zelf weet. Je leest de kleinste signalen, beweegt organisch mee met zijn behoeften en snapt precies wat hij bedoelt, ook al geeft hij zelf nog geen woorden aan zijn binnenwereld. In de veilige, vertrouwde bubbel van ons gezin was er simpelweg geen ‘afwijkend’ gedrag. Er was alleen Aidan, en hoe hij deed was voor ons de normaalste zaak van de wereld. Totdat iemand van buitenaf ons een ander beeld voorhield.
”We kunnen hem laten observeren door een ontwikkelingspsycholoog,” oppert ze. Een wat? Hoe dan? De grond zakt onder mijn voeten weg en ik hoor nog maar de helft van de vraag waarmee ze haar verhaal afsluit: ”Gaan jullie daarmee akkoord?”
Natuurlijk gingen we akkoord. Maar op het moment dat ik die middag met Aidan op de arm de trap van de Achtergracht afdaalde, was de wereld veranderd en begon onze onvoorspelbare reis.
Geen concessies
Hoewel we nog helemaal niet wisten wat er precies anders was in Aidans ontwikkeling, wisten Andrew en ik wel meteen: we gaan geen concessies doen aan ons leven. Met een druk theaterbedrijf, een grote vriendenkring en familie in Amerika was ons bestaan een aaneenschakeling van activiteiten, reizen en events. “We gaan Aidan overal mee naartoe nemen en dan zien we wel hoe ver we komen”, zeiden we tegen elkaar. Een mix van het optimisme dat ons kenmerkt en totale onwetendheid, natuurlijk.
In de reis die volgde zagen we dat Aidan, vanuit zijn inmiddels vastgestelde autisme, juist enorme behoefte had aan rituelen en routines. Maar ja, het leven laat zich nou eenmaal niet regisseren. Daar ontstond mijn heilige geloof: flexibiliteit is een spier die je kunt trainen.
Als ouders van een kind op het autismespectrum is de reflex om vast te houden aan totale structuur volstrekt logisch. Je wilt beschermen en een veilige cocon bouwen waarin geen onverwachte stormen opsteken. Maar als we elke verandering en elke rimpeling in het water angstig weghouden onder het mom van don’t rock the boat, krijgt die spier nooit de kans om sterker te worden. We creëren een soort schijnveiligheid. We houden de dag van vandaag misschien rustig, maar we maken hun leefwereld er onbedoeld microscopisch klein mee. Het bereidt hen niet voor op een maatschappij die later groot, luid en volkomen onvoorspelbaar is. Als we hen nu niet leren om een klein beetje mee te veren, hoe moeten ze dan overeind blijven als de wind later plotseling draait?
Van de coulissen naar het grote podium
Als ik nu naar Aidan kijk, zie ik hoe wezenlijk die training is geweest. Hij is inmiddels 22 jaar oud en staat als host bij de deur van Carré in Amsterdam om kaarten te scannen. Hij verwelkomt wildvreemde mensen, maakt een praatje, schakelt razendsnel met het publiek en staat fluitend overeind midden in de dynamiek van een bomvolle theaterfoyer.
Nu besef ik heel goed dat dit niveau van zelfredzaamheid en intens sociaal contact zeker niet voor iedereen haalbaar is. Ieder kind heeft zijn eigen tempo en zijn eigen plafond. Maar ik denk wel dat je met het vizier op flexibiliteit altijd wezenlijk verder kunt komen dan je van tevoren denkt. Want geloof me: dat Aidan ooit het visitekaartje van het meest iconische theater van Nederland zou zijn, was wel het allerlaatste wat ik dacht die ochtend op de Achtergracht.
Het vraagt moed om de toekomstige versie van je kind in het vizier te houden bij de beslissingen die je vandaag neemt.
Het betekent dat je patronen soms speels moet durven oprekken en de stap buiten de comfortzone moet zetten. Ja, dat brengt vandaag misschien wat meer stress of een extra zweetdruppel met zich mee. Maar door te sturen op focus, onvoorwaardelijke liefde en een duidelijke langetermijnvisie leg je een fundament waar ze de rest van hun leven profijt van hebben.
We moeten groter durven denken voor onze kinderen. Laten we stoppen met het uitsluitend beschermen tegen de buitenwereld, en hen stap voor stap de veerkracht en het sociale zelfvertrouwen meegeven om die wereld zelf te ontdekken. Mijn belangrijkste kompas hierin is altijd dit mantra geweest:
”Als je een kind benadert zoals hij is dan blijft hij zo, maar als je hem benadert zoals je wil dat hij wordt, dan help je hem op de weg daar naartoe.”
Die spier zit er. Laten we hem samen blijven trainen.
Over Saskia Maas
Saskia Maas is medeoprichter en directeur van Stichting InterActing, een theaterschool die jongeren met autisme door middel van improvisatietheater helpt hun sociale flexibiliteit te vergroten. Daarnaast is zij CEO van Boom Chicago (het internationale comedy instituut en theater-venue in Amsterdam) en de oprichter van Falcon Artists (een agency dat zich richt op het managen en ontwikkelen van creatief talent). Als trotse moeder van haar zonen Finn en Aidan (die zelf autisme heeft) combineert zij haar ervaring in de theaterwereld met haar persoonlijke missie om te kijken naar mogelijkheden, talent te ontwikkelen en unieke, bonte breinen te vieren.